آزمایش های ضروری قبل از بارداری به شناسایی کم‌خونی، برخی عفونت‌ها، وضعیت ایمنی در برابر بیماری‌هایی مانند سرخجه، گروه خونی و بعضی مشکلات زمینه‌ای کمک می‌کنند؛ اما همه افراد به یک فهرست ثابت از آزمایش‌ها نیاز ندارند و انتخاب آزمایش باید با توجه به سن، سابقه پزشکی، داروها، سابقه خانوادگی و شرایط باروری انجام شود.
چرا آزمایش های ضروری قبل از بارداری اهمیت دارند؟
بعضی بیماری‌ها ممکن است پیش از بارداری علامت واضحی نداشته باشند، اما در دوران بارداری اهمیت بیشتری پیدا کنند. شناسایی زودهنگام این مشکلات فرصت مناسبی برای درمان، اصلاح وضعیت تغذیه‌ای، بررسی ایمنی در برابر عفونت‌ها و تنظیم بیماری‌های مزمن فراهم می‌کند.
به همین دلیل، مراقبت پیش از بارداری فقط به انجام چند آزمایش خون محدود نمی‌شود و بررسی سابقه پزشکی، داروهای مصرفی، واکسیناسیون و سابقه خانوادگی نیز بخشی از ارزیابی محسوب می‌شود.
مهم‌ترین آزمایش های ضروری قبل از بارداری
1. شمارش کامل سلول‌های خون
آزمایش شمارش کامل سلول‌های خون (CBC) برای بررسی وضعیت گلبول‌های قرمز، سفید و پلاکت‌ها انجام می‌شود و می‌تواند به شناسایی کم‌خونی کمک کند. بررسی کم‌خونی پیش از بارداری اهمیت دارد، زیرا نیاز بدن به آهن و برخی مواد مغذی در دوران بارداری افزایش پیدا می‌کند.
در صورت مشاهده کم‌خونی، پزشک ممکن است آزمایش‌های تکمیلی مانند فریتین و بررسی وضعیت آهن را نیز درخواست کند.
2. گروه خونی و Rh
تعیین گروه خونی و فاکتور Rh از بررسی‌های مهم در مراقبت‌های بارداری است. اگر مادر Rh منفی باشد، بسته به وضعیت پدر و جنین و نتایج آزمایش‌های مربوط به آنتی‌بادی‌ها، ممکن است مراقبت‌های ویژه‌ای لازم شود. تعیین گروه خونی و Rh در بررسی‌های اولیه بارداری نیز به‌طور معمول انجام می‌شود.
3. بررسی قند خون
بررسی قند خون برای همه افراد الزاماً یکسان نیست. اگر فرد اضافه‌وزن، سابقه دیابت، سابقه دیابت بارداری، سابقه خانوادگی دیابت یا عوامل خطر دیگر داشته باشد، پزشک ممکن است آزمایش قند خون یا HbA1c را پیش از بارداری درخواست کند.
کنترل مناسب دیابت پیش از بارداری اهمیت دارد، زیرا دیابت کنترل‌نشده می‌تواند بر روند بارداری و سلامت مادر و جنین اثر بگذارد.
4. آزمایش تیروئید؛ برای چه کسانی؟
آزمایش تیروئید را نباید بدون دلیل برای همه افراد یک آزمایش اجباری دانست. با این حال، در افرادی که سابقه بیماری تیروئید، ناباروری، برخی مشکلات بارداری قبلی یا عوامل خطر مشخص دارند، پزشک ممکن است بررسی عملکرد تیروئید را توصیه کند.
ACOG نیز تأکید می‌کند که غربالگری همگانی کم‌کاری تیروئید بدون علامت در همه افراد شواهد کافی برای توصیه عمومی ندارد، اما در افراد دارای عوامل خطر می‌تواند مورد توجه قرار گیرد.
5. بررسی سرخجه
بررسی وضعیت ایمنی نسبت به سرخجه پیش از بارداری اهمیت دارد. ابتلا به سرخجه در اوایل بارداری می‌تواند برای جنین خطرناک باشد؛ بنابراین در صورت مشخص نبودن سابقه واکسیناسیون یا ایمنی فرد، پزشک ممکن است بررسی آنتی‌بادی سرخجه را درخواست کند.
اگر فرد نسبت به سرخجه ایمنی نداشته باشد، واکسیناسیون باید پیش از بارداری انجام شود؛ واکسن MMR در دوران بارداری توصیه نمی‌شود.
6. آزمایش‌های مربوط به عفونت‌ها
بسته به شرایط فرد، بررسی عفونت‌هایی مانند HIV، هپاتیت B، هپاتیت C و سفلیس اهمیت دارد. این عفونت‌ها ممکن است بدون علامت باشند و شناسایی آنها پیش از بارداری یا در ابتدای بارداری امکان پیگیری و درمان مناسب را فراهم می‌کند.
برای برخی عفونت‌های مقاربتی مانند کلامیدیا و سوزاک نیز تصمیم‌گیری بر اساس سن و عوامل خطر انجام می‌شود و انجام آنها برای همه افراد به شکل یکسان ضروری نیست.
7. بررسی ناقل بودن بیماری‌های ژنتیکی
یکی از بخش‌های مهم ارزیابی پیش از بارداری، بررسی سابقه خانوادگی و در صورت مناسب بودن شرایط، غربالگری ناقل بودن بیماری‌های ژنتیکی است.
مشاوره ژنتیک قبل از بارداری و7 دلیل مهم انجام آن
کلیک کنید
ACOG توصیه می‌کند افراد در سن باروری درباره غربالگری ناقلی مشاوره دریافت کنند. از جمله بررسی‌هایی که می‌توان پیش از بارداری درباره آنها تصمیم گرفت، غربالگری بیماری‌هایی مانند فیبروز کیستیک، آتروفی عضلانی نخاعی و هموگلوبینوپاتی‌هاست. انتخاب پنل آزمایش باید با توجه به سابقه خانوادگی و مشاوره پزشکی انجام شود.
آیا آزمایش ادرار هم قبل از بارداری لازم است؟
آزمایش ادرار و در برخی شرایط کشت ادرار ممکن است در ارزیابی سلامت فرد درخواست شود. این بررسی‌ها به‌خصوص در صورت وجود علائم ادراری، سابقه عفونت‌های مکرر یا برخی شرایط پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. آزمایش ادرار و کشت ادرار نیز از بررسی‌های معمول اوایل مراقبت‌های بارداری هستند.
همه آزمایش‌ها برای همه افراد ضروری نیستند
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور شود هر فردی که قصد بارداری دارد باید یک فهرست طولانی از آزمایش‌ها را انجام دهد. در عمل، آزمایش های ضروری قبل از بارداری بر اساس شرایط فرد انتخاب می‌شوند.
| بررسی | کاربرد اصلی | نیاز به همه افراد؟ |
|---|---|---|
| CBC | بررسی کم‌خونی و سلول‌های خونی | معمولاً مهم |
| گروه خونی و Rh | تعیین گروه خونی و وضعیت Rh | مهم |
| قند خون/HbA1c | بررسی اختلال قند در افراد منتخب | بسته به شرایط |
| تیروئید | بررسی عملکرد تیروئید | بر اساس عوامل خطر |
| سرخجه | بررسی ایمنی | بر اساس سابقه ایمنی |
| HIV، هپاتیت و سفلیس | بررسی عفونت‌های مهم | بر اساس راهنما و شرایط |
| غربالگری ژنتیکی | بررسی احتمال ناقل بودن | پس از مشاوره |
بنابراین بهتر است فهرست آزمایش‌ها توسط پزشک و بر اساس سابقه فرد تعیین شود، نه صرفاً بر اساس یک چک‌لیست اینترنتی.
آزمایش های ضروری قبل از بارداری در آزمایشگاه دکتر ویشکائی
در آزمایشگاه دکتر ویشکائی، بررسی‌های آزمایشگاهی مرتبط با سلامت پیش از بارداری با استفاده از تجهیزات آزمایشگاهی و فرآیندهای کنترل کیفیت انجام می‌شود. بسته به درخواست پزشک، آزمایش‌هایی مانند CBC، گروه خونی، بررسی قند، آزمایش‌های هورمونی و تیروئید، بررسی برخی عفونت‌ها و آزمایش‌های ژنتیکی در دسترس است.
دقت در نمونه‌گیری، شناسایی صحیح نمونه و کنترل مراحل آزمایشگاهی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نتیجه آزمایش پیش از بارداری می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری پزشکی قرار گیرد.
پیش از آزمایش چه نکاتی را بدانیم؟
نوع آزمایش مشخص می‌کند که آیا نیاز به ناشتایی وجود دارد یا خیر. بنابراین بهتر است پیش از مراجعه، نام دقیق آزمایش‌های درخواست‌شده را بررسی کنید و در صورت مصرف دارو یا مکمل، پزشک و آزمایشگاه را در جریان بگذارید.
همچنین آماده‌سازی برای بارداری فقط به آزمایش محدود نیست. بررسی واکسیناسیون، داروهای مصرفی و مصرف مکمل اسیدفولیک نیز بخشی از مراقبت پیش از بارداری است. CDC مصرف روزانه ۴۰۰ میکروگرم اسیدفولیک را از حداقل یک ماه پیش از بارداری توصیه می‌کند.
جمع‌بندی
آزمایش های ضروری قبل از بارداری می‌توانند پیش از شروع بارداری اطلاعات مهمی درباره کم‌خونی، گروه خونی و Rh، برخی عفونت‌ها، وضعیت ایمنی و بیماری‌های زمینه‌ای در اختیار پزشک قرار دهند. با این حال، فهرست آزمایش‌ها برای همه یکسان نیست. بهترین رویکرد این است که پیش از اقدام به بارداری، سابقه پزشکی و خانوادگی بررسی شود و آزمایش‌های موردنیاز بر اساس شرایط فرد انتخاب شوند.
آزمایش دوگانه بارداری؛ 6 نکته مهم درباره این غربالگری
کلیک کنید
سوالات متداول
آیا قبل از بارداری آزمایش خون لازم است؟
بله، پزشک معمولاً بر اساس شرایط فرد چند آزمایش پایه و در صورت وجود عوامل خطر، بررسی‌های تکمیلی را درخواست می‌کند.
آیا آزمایش تیروئید برای همه زنان قبل از بارداری ضروری است؟
خیر. انجام آن به سابقه بیماری، علائم و عوامل خطر بستگی دارد.
آیا آزمایش ژنتیک قبل از بارداری لازم است؟
غربالگری ناقلی ژنتیکی می‌تواند پیش از بارداری انجام شود و انتخاب آن بهتر است پس از بررسی سابقه خانوادگی و مشاوره پزشکی صورت گیرد.
آیا آزمایش‌های عفونی قبل از بارداری انجام می‌شوند؟
بسته به شرایط فرد، بررسی عفونت‌هایی مانند HIV، هپاتیت B و C و سفلیس می‌تواند اهمیت داشته باشد.
