آزمایش FOBT برای شناسایی خون مخفی در مدفوع انجام می‌شود؛ یعنی خونی که ممکن است آن‌قدر کم باشد که با چشم دیده نشود. فرایند آن معمولاً ساده است و در بسیاری از روش‌ها نمونه مدفوع در منزل جمع‌آوری و برای بررسی به آزمایشگاه تحویل داده می‌شود. اما نحوه جمع‌آوری نمونه، تعداد نمونه‌ها و روش بررسی آزمایشگاهی به نوع FOBT بستگی دارد.
آنچه برای بسیاری از افراد سؤال‌برانگیز است، خود آزمایش نیست؛ بلکه این است که نمونه مدفوع را دقیقاً چگونه بردارند، چه چیزی نباید با نمونه مخلوط شود و آزمایشگاه چگونه وجود خون را تشخیص می‌دهد. در ادامه، مراحل را از زمان آماده‌سازی نمونه تا بررسی آزمایشگاهی توضیح می‌دهیم.
تست FOBT و 6 نکته درباره خون مخفی در مدفوع
کلیک کنید
آزمایش FOBT در چند مرحله انجام می‌شود؟
فرایند انجام آزمایش را می‌توان به سه بخش اصلی تقسیم کرد: دریافت کیت و دستورالعمل، جمع‌آوری نمونه مدفوع و بررسی نمونه در آزمایشگاه.
نوع کیت تعیین می‌کند که نمونه از یک نوبت دفع گرفته شود یا از چند نوبت متفاوت. همچنین شیوه قرار دادن نمونه در ظرف، لوله یا کارت مخصوص ممکن است میان کیت‌های مختلف تفاوت داشته باشد. بنابراین دستورالعمل همان کیتی که آزمایشگاه ارائه می‌کند، مرجع اصلی انجام نمونه‌گیری است.
مرحله اول؛ دریافت کیت نمونه‌گیری
برای انجام آزمایش FOBT معمولاً یک ظرف یا کیت مخصوص در اختیار فرد قرار می‌گیرد. در این کیت ممکن است ابزار نمونه‌گیری، ظرف جمع‌آوری، کارت مخصوص یا لوله حاوی محلول نگهدارنده وجود داشته باشد.
نکته مهم این است که نمونه نباید مستقیماً درون آب توالت قرار بگیرد. آب، مواد شوینده یا ادرار می‌توانند نمونه را نامناسب کنند و بر قابلیت بررسی آن اثر بگذارند. روش دقیق جمع‌آوری نیز باید مطابق دستورالعمل کیت انجام شود.
مرحله دوم؛ دفع مدفوع و برداشتن نمونه
بعد از دفع، مقدار کمی از مدفوع با وسیله‌ای که داخل کیت قرار دارد برداشته می‌شود. در برخی کیت‌ها این وسیله شبیه یک برس یا اپلیکاتور است و در برخی روش‌ها نمونه روی کارت مخصوص قرار می‌گیرد.
در این مرحله لازم نیست مقدار زیادی مدفوع برداشته شود. هدف، انتقال مقدار مورد نیاز نمونه به محل تعیین‌شده در کیت است.
مهم‌ترین اصل در این مرحله، جلوگیری از آلودگی نمونه است.
ادرار، آب توالت یا مواد دیگری که با نمونه مخلوط شوند، می‌توانند کیفیت نمونه را کاهش دهند. در روش‌های گایاک نیز توصیه‌های مربوط به نحوه جمع‌آوری و نگهداری باید با دقت بیشتری رعایت شود.
آیا برای FOBT باید چند نمونه مدفوع جمع کرد؟
پاسخ به این سؤال به روش آزمایش بستگی دارد.
در روش گایاک یا gFOBT معمولاً نمونه از چند نوبت دفع و در روزهای جداگانه جمع‌آوری می‌شود. در مقابل، بسیاری از کیت‌های FIT با نمونه یک نوبت دفع انجام می‌شوند، هرچند دستورالعمل دقیق بسته به کیت و تولیدکننده متفاوت است.
بنابراین نمی‌توان یک تعداد ثابت برای تمام آزمایش‌های خون مخفی در مدفوع تعیین کرد.
مرحله سوم؛ آماده‌سازی نمونه برای تحویل
پس از برداشتن نمونه، باید آن را طبق دستورالعمل داخل ظرف یا لوله مخصوص قرار داد یا در محل مشخص‌شده روی کارت نمونه ثبت کرد.
سپس اطلاعات لازم روی نمونه درج می‌شود و نمونه در شرایط تعیین‌شده به آزمایشگاه تحویل داده می‌شود.
اگر نمونه نیاز به نگهداری یا تحویل در مدت مشخصی داشته باشد، دستورالعمل آزمایشگاه باید رعایت شود. برای برخی تست‌های مدفوع، فاصله زمانی میان جمع‌آوری و رسیدن نمونه به آزمایشگاه اهمیت دارد؛ بنابراین بهتر است نمونه را بدون تأخیر غیرضروری تحویل دهید.
در آزمایشگاه چگونه FOBT بررسی می‌شود؟
بعد از رسیدن نمونه به آزمایشگاه، مرحله مهم آزمایشگاهی آغاز می‌شود. در این مرحله، تکنولوژی مورد استفاده تعیین می‌کند که خون مخفی چگونه شناسایی شود.
در روش گایاک چه اتفاقی می‌افتد؟
در gFOBT، نمونه مدفوع روی کارت مخصوص قرار می‌گیرد. این کارت حاوی ماده‌ای به نام گایاک است و سپس با محلول مخصوص مورد بررسی قرار می‌گیرد. وجود فعالیت مرتبط با هموگلوبین می‌تواند باعث تغییر رنگ مشخص روی کارت شود.
این روش یک واکنش شیمیایی ایجاد می‌کند و به همین دلیل برخی مواد غذایی، مکمل‌ها و داروها می‌توانند در بعضی پروتکل‌های gFOBT بر نتیجه اثر بگذارند. شرایط آماده‌سازی در این روش باید دقیقاً طبق دستور آزمایشگاه یا کیت رعایت شود.
در روش FIT چگونه نمونه بررسی می‌شود؟
در روش FIT، تشخیص بر اساس آنتی‌بادی‌هایی انجام می‌شود که هموگلوبین انسانی موجود در نمونه مدفوع را شناسایی می‌کنند. در بسیاری از کیت‌های FIT، نمونه با یک اپلیکاتور از مدفوع برداشته و داخل لوله مخصوص قرار داده می‌شود؛ سپس نمونه برای بررسی به آزمایشگاه ارسال می‌شود.
تفاوت فناوری این دو روش مهم است؛ زیرا FIT برخلاف gFOBT تحت تأثیر بسیاری از عوامل غذایی قرار نمی‌گیرد و معمولاً حساسیت بیشتری برای شناسایی خون انسانی در مدفوع دارد.
آیا آزمایش FOBT درد دارد؟
خیر. آزمایش FOBT به خودی خود درد ندارد، زیرا نمونه مورد نیاز از مدفوع تهیه می‌شود و آزمایش نیازمند ورود ابزار به بدن نیست.
بخش اصلی کار، جمع‌آوری صحیح نمونه است. برای برخی افراد ممکن است این مرحله از نظر عملی ناخوشایند باشد، اما از نظر پزشکی یک آزمایش غیرتهاجمی محسوب می‌شود.
آیا قبل از آزمایش FOBT باید ناشتا باشیم؟
ناشتا بودن معمولاً موضوع اصلی در آزمایش خون مخفی مدفوع نیست. با این حال، دستورالعمل آماده‌سازی به روش آزمایش بستگی دارد.
برای FIT معمولاً محدودیت غذایی خاصی لازم نیست. اما در بعضی روش‌های gFOBT ممکن است از فرد خواسته شود پیش از نمونه‌گیری از برخی مواد غذایی، مکمل‌ها یا داروهای خاص پرهیز کند، زیرا بعضی از آن‌ها می‌توانند در واکنش آزمایش اختلال ایجاد کنند.
اگر داروی خاصی مصرف می‌کنید، آن را خودسرانه قطع نکنید. در صورت نیاز به تغییر دارو یا رعایت محدودیت غذایی، باید دستور پزشک یا آزمایشگاه را دنبال کنید.
نقش آزمایشگاه در دقت نتیجه FOBT
در آزمایش‌های مدفوع، کیفیت نتیجه فقط به دستگاه وابسته نیست. نمونه‌گیری صحیح، پذیرش درست نمونه، نگهداری مناسب، استفاده از روش معتبر و کنترل کیفیت آزمایشگاهی همگی در قابل اعتماد بودن نتیجه نقش دارند.
در آزمایشگاه دکتر ویشکائی، فرایند پذیرش و بررسی نمونه‌ها با رعایت اصول استاندارد آزمایشگاهی انجام می‌شود. استفاده از تجهیزات مناسب، کنترل مراحل آزمایش و حضور پرسنل آموزش‌دیده اهمیت دارد؛ زیرا حتی یک نمونه‌گیری نادرست می‌تواند ارزش نتیجه نهایی را کاهش دهد.
همچنین بهتر است هنگام تحویل نمونه، مشخصات و زمان جمع‌آوری آن مطابق دستورالعمل آزمایشگاه ثبت شود تا نمونه در شرایط مناسب وارد فرایند بررسی شود.
یک نکته مهم درباره انجام تست
عبارت آزمایش FOBT به یک روش واحد اشاره نمی‌کند و روش گایاک و FIT از نظر نحوه نمونه‌گیری و فناوری تشخیص تفاوت‌هایی دارند. به همین دلیل، اگر کیت یا دستورالعمل خاصی از آزمایشگاه دریافت کرده‌اید، نباید روش یک کیت دیگر را جایگزین آن کنید.
مراحل دقیق نمونه‌گیری را از آزمایشگاه بپرسید و همان دستورالعمل را اجرا کنید. این کار ساده، احتمال خطا در مرحله پیش از آزمایش را کمتر می‌کند.
جمع‌بندی
آزمایش FOBT با جمع‌آوری نمونه مدفوع و بررسی آن برای شناسایی خون مخفی انجام می‌شود. در بیشتر موارد، نمونه‌گیری در منزل صورت می‌گیرد و سپس نمونه یا کیت برای بررسی به آزمایشگاه تحویل داده می‌شود.
تعداد نمونه‌ها و نحوه جمع‌آوری به روش آزمایش بستگی دارد. در gFOBT معمولاً نمونه‌های چند نوبت دفع بررسی می‌شوند، در حالی که بسیاری از تست‌های FIT با نمونه یک نوبت انجام می‌شوند. در مرحله آزمایشگاهی نیز gFOBT از واکنش شیمیایی گایاک و FIT از آنتی‌بادی اختصاصی برای شناسایی هموگلوبین انسانی استفاده می‌کند.
برای انجام آزمایش FOBT در آزمایشگاه دکتر ویشکائی، می‌توانید برای دریافت کیت، اطلاع از روش نمونه‌گیری و شرایط تحویل نمونه با آزمایشگاه هماهنگ کنید. رعایت استانداردهای نمونه‌گیری، تجهیزات مناسب و دقت پرسنل در تمام مراحل، بخش مهمی از فرایند رسیدن به یک نتیجه قابل اعتماد است.
اگر به سلامت خود اهمیت می‌دهید، انجام آزمایش‌های تشخیصی در یک آزمایشگاه مجهز و استاندارد می‌تواند به تصمیم‌گیری دقیق‌تر پزشک کمک کند. برای انجام آزمایش FOBT و دریافت اطلاعات درباره نحوه تهیه و تحویل نمونه، می‌توانید با آزمایشگاه دکتر ویشکائی تماس بگیرید.
تماس با ما کلیک کنیدسؤالات متداول
آزمایش FOBT چگونه انجام می‌شود؟
با جمع‌آوری نمونه مدفوع و بررسی آزمایشگاهی آن برای شناسایی خون مخفی انجام می‌شود.
آیا نمونه FOBT در آزمایشگاه گرفته می‌شود؟
در بسیاری از موارد نمونه در منزل جمع‌آوری و سپس به آزمایشگاه تحویل داده می‌شود.
برای FOBT چند نمونه لازم است؟
تعداد نمونه به روش آزمایش و کیت مورد استفاده بستگی دارد؛ gFOBT معمولاً به نمونه‌های چند نوبت دفع نیاز دارد، در حالی که بسیاری از FITها با یک نوبت نمونه‌گیری انجام می‌شوند.
آیا FOBT نیاز به ناشتایی دارد؟
معمولاً ناشتایی مطرح نیست، اما بعضی روش‌های gFOBT ممکن است محدودیت غذایی یا دارویی داشته باشند. دستورالعمل کیت یا آزمایشگاه باید رعایت شود.
