تفاوت تست OB و تست FOBT شاید در نگاه اول فقط تفاوت دو اسم روی برگه آزمایش به نظر برسد، اما این دو اصطلاح دقیقاً یک معنا و یک کاربرد ندارند. اگر پزشک برای شما آزمایش خون مخفی در مدفوع درخواست کرده باشد، دانستن اینکه منظور از OB یا FOBT چیست، می‌تواند از یک اشتباه ساده در انتخاب یا انجام آزمایش جلوگیری کند.
موضوع زمانی مهم‌تر می‌شود که بدانیم خونریزی گوارشی ممکن است آن‌قدر کم باشد که در ظاهر مدفوع دیده نشود و فقط با روش‌های آزمایشگاهی شناسایی شود. در این میان، نوع تست، فناوری مورد استفاده و حتی نحوه آماده‌سازی نمونه می‌تواند بر نتیجه اثر بگذارد. بنابراین اگر بین تست OB، FOBT یا نام‌هایی مانند FIT و gFOBT سردرگم شده‌اید، در ادامه تفاوت این اصطلاحات را به زبان ساده و دقیق بررسی می‌کنیم.
تست OB چیست؟
تست OB مخفف Occult Blood است و به بررسی وجود خون قابل مشاهده‌نبودنی در مدفوع اشاره دارد. خون ممکن است آن‌قدر کم باشد که فرد هنگام دفع هیچ نشانه‌ای از آن نبیند، اما با آزمایش قابل شناسایی باشد.
وجود خون مخفی در مدفوع به‌تنهایی یک بیماری مشخص را اثبات نمی‌کند. خونریزی ممکن است در اثر مشکلات مختلف دستگاه گوارش ایجاد شود؛ از هموروئید و زخم گرفته تا پولیپ یا بیماری‌های روده‌ای. بنابراین نتیجه مثبت باید در کنار علائم و نظر پزشک بررسی شود.
نکته مهم این است که OB بیشتر یک عنوان توصیفی برای آزمایش خون مخفی است تا نام یک روش واحد. بنابراین وقتی روی درخواست آزمایش فقط عبارت OB نوشته می‌شود، برای فهم دقیق نوع بررسی باید به روش مورد استفاده آزمایشگاه یا اطلاعات کیت توجه کرد.
تست FOBT چیست؟
FOBT مخفف Fecal Occult Blood Test و به معنی آزمایش خون مخفی در مدفوع است. این اصطلاح یک عنوان گسترده‌تر است و می‌تواند روش‌های مختلفی را دربر بگیرد.
دو روش شناخته‌شده در این گروه عبارت‌اند از:
- آزمایش گایاک خون مخفی در مدفوع (gFOBT): با استفاده از یک واکنش شیمیایی، وجود بخش «هِم» خون را شناسایی می‌کند.
- آزمایش ایمونوشیمیایی مدفوع (FIT): با استفاده از آنتی‌بادی، هموگلوبین انسانی را در نمونه مدفوع شناسایی می‌کند.
در نتیجه، نمی‌توان گفت هر FOBT الزاماً همان روش OB است. ابتدا باید مشخص شود آزمایش با چه فناوری و برای چه هدفی درخواست شده است.
تست FOBT و 6 نکته درباره خون مخفی در مدفوع
کلیک کنید
تفاوت اصلی تست OB و تست FOBT در چیست؟
برای درک ساده‌تر موضوع، می‌توان تفاوت اصطلاحات را این‌گونه در نظر گرفت:
| مورد | تست OB | تست FOBT |
|---|---|---|
| مفهوم | خون مخفی | آزمایش خون مخفی در مدفوع |
| ماهیت اصطلاح | عنوان عمومی‌تر | عنوان آزمایش |
| روش انجام | بسته به روش آزمایشگاه | می‌تواند گایاک یا ایمونوشیمیایی باشد |
| نمونه | مدفوع | مدفوع |
| هدف | شناسایی خون پنهان | شناسایی خون پنهان و در برخی موارد غربالگری |
| تفسیر | به علت خونریزی اشاره مستقیم نمی‌کند | مثبت بودن نیازمند بررسی علت است |
بنابراین اگر پزشک یا آزمایشگاه از عبارت OB استفاده کرده باشد، نباید صرفاً از روی نام آزمایش درباره نوع تکنولوژی آن نتیجه‌گیری کرد.
آیا OB و FOBT از نظر نتیجه یکی هستند؟
اگر هر دو آزمایش برای شناسایی خون مخفی در مدفوع انجام شده باشند، هدف کلی آن‌ها مشابه است؛ یعنی مشخص کنند آیا در نمونه مدفوع خون وجود دارد یا خیر.
اما روش تشخیص اهمیت دارد. برای مثال، gFOBT بر یک واکنش شیمیایی متکی است و ممکن است تحت تأثیر برخی مواد غذایی و داروها قرار بگیرد. در مقابل، FIT با آنتی‌بادی اختصاصی برای هموگلوبین انسانی کار می‌کند و معمولاً محدودیت غذایی مشابه gFOBT ندارد.
پس پاسخ درست این نیست که «OB همیشه دقیق‌تر است» یا «FOBT همیشه دقیق‌تر است». باید روش واقعی آزمایش مشخص شود.
تست FOBT چه چیزی را در بدن پیدا می‌کند؟
این آزمایش به دنبال مقدار کمی خون در مدفوع است؛ خونی که با چشم دیده نمی‌شود.
چرا چنین بررسی‌ای اهمیت دارد؟ چون برخی ضایعات روده بزرگ، از جمله بعضی پولیپ‌ها و سرطان‌های کولورکتال، ممکن است دچار خونریزی‌های بسیار کم و متناوب شوند. تست‌های مدفوع می‌توانند چنین خونریزی‌ای را شناسایی کنند، اما وجود خون به معنی سرطان نیست. بیماری‌هایی مانند هموروئید، زخم‌های گوارشی و برخی التهاب‌های روده نیز می‌توانند باعث مثبت شدن آزمایش شوند.
به همین دلیل، FOBT یک آزمایش تشخیصی برای تعیین علت خونریزی محسوب نمی‌شود؛ بلکه وجود خون را به‌عنوان یک یافته آزمایشگاهی مشخص می‌کند.
3 مرحله انجام آزمایش FOBT و روش صحیح نمونه‌گیری
کلیک کنید
آیا تست OB همان تست غربالگری سرطان روده است؟
این دو مفهوم را نباید کاملاً یکی دانست.
آزمایش‌های خون مخفی در مدفوع می‌توانند در برنامه غربالگری سرطان کولورکتال استفاده شوند، اما نتیجه مثبت به‌تنهایی سرطان را تشخیص نمی‌دهد. در صورت مثبت شدن یک تست غربالگری مدفوع، معمولاً برای پیدا کردن علت خونریزی به بررسی‌های تکمیلی، اغلب کولونوسکوپی، نیاز است.
بنابراین نباید نتیجه OB یا FOBT را به شکل «سرطان دارم» یا «سرطان ندارم» تفسیر کرد. آزمایش فقط یک بخش از فرایند تشخیص است.
تفاوت gFOBT و FIT که نباید با هم اشتباه شوند
بخش مهمی از سردرگمی درباره OB و FOBT از اینجا ایجاد می‌شود که FOBT نام یک خانواده از تست‌هاست.
gFOBT
در این روش، ماده شیمیایی گایاک برای شناسایی فعالیت شبه‌پراکسیدازی مرتبط با هم به کار می‌رود. از آنجا که مواد دارای هم می‌توانند در واکنش دخالت کنند، برای برخی کیت‌های این روش ممکن است محدودیت غذایی یا دارویی در نظر گرفته شود.
FIT
FIT از آنتی‌بادی برای شناسایی هموگلوبین انسانی استفاده می‌کند. به همین دلیل، مواد غذایی مانند گوشت قرمز مانند gFOBT در نتیجه آن دخالت نمی‌کنند و معمولاً محدودیت غذایی پیش از آزمایش لازم نیست.
این تفاوت در هنگام انتخاب روش آزمایش اهمیت دارد، به‌خصوص اگر هدف، غربالگری منظم بیماری‌های روده بزرگ باشد.
برای انجام تست OB یا FOBT به چه نمونه‌ای نیاز است؟
هر دو بررسی با نمونه مدفوع انجام می‌شوند. بسته به روش و کیت مورد استفاده، مقدار کمی از مدفوع با وسیله مخصوص برداشته شده و در کارت یا ظرف مخصوص قرار می‌گیرد.
تعداد نمونه‌های موردنیاز نیز الزاماً در همه روش‌ها یکسان نیست. بعضی gFOBTها به نمونه‌گیری از چند نوبت دفع نیاز دارند، در حالی که تعداد نمونه در FIT به نوع کیت و دستور سازنده بستگی دارد. بنابراین باید دستورالعمل همان آزمایش را ملاک قرار داد.
آیا قبل از تست خون مخفی در مدفوع باید رژیم غذایی خاصی داشت؟
پاسخ به روش آزمایش بستگی دارد.
در برخی انواع gFOBT ممکن است لازم باشد پیش از نمونه‌گیری مصرف بعضی غذاها، مکمل‌ها یا داروهای خاص طبق دستور آزمایشگاه محدود شود. اما FIT معمولاً به چنین محدودیت غذایی نیاز ندارد.
بنابراین یک اشتباه رایج این است که دستور آماده‌سازی gFOBT را برای همه انواع تست خون مخفی در مدفوع اعمال کنیم.
اگر پزشک آزمایش OB یا FOBT درخواست کرده است، بهتر است قبل از جمع‌آوری نمونه از آزمایشگاه درباره نوع روش و شرایط آماده‌سازی سؤال شود.
چرا انتخاب آزمایشگاه برای این آزمایش اهمیت دارد؟
در آزمایش‌های مدفوع، مرحله پیش از انجام آزمایش اهمیت زیادی دارد. نمونه باید در ظرف مناسب جمع‌آوری شود، با نمونه ادرار یا آب مخلوط نشود و مطابق دستورالعمل آزمایشگاه تحویل داده شود. نوع کیت و روش مورد استفاده نیز باید در گزارش آزمایش مشخص باشد.
در آزمایشگاه دکتر ویشکائی فرایند پذیرش و نمونه‌گیری با رعایت اصول استاندارد انجام می‌شود و نمونه‌ها برای بررسی آزمایشگاهی در شرایط مناسب پردازش می‌شوند. استفاده از تجهیزات مناسب، محیط تمیز و کنترل‌شده و پرسنل آموزش‌دیده اهمیت دارد؛ زیرا نتیجه آزمایش زمانی قابل اتکاتر است که زنجیره جمع‌آوری تا پردازش نمونه به‌درستی انجام شده باشد.
از طرف دیگر، در صورتی که بیمار درباره تفاوت OB و FOBT، نحوه جمع‌آوری نمونه یا شرایط پیش از آزمایش ابهام داشته باشد، دریافت راهنمایی از آزمایشگاه می‌تواند از نمونه‌گیری نادرست و تکرار آزمایش جلوگیری کند.
جمع‌بندی
تفاوت تست OB و تست FOBT بیشتر در نحوه استفاده از این اصطلاحات و روش واقعی آزمایش است. OB معمولاً به مفهوم خون مخفی اشاره می‌کند، در حالی که FOBT عنوانی برای آزمایش خون مخفی در مدفوع است و می‌تواند روش‌هایی مانند gFOBT و FIT را شامل شود.
بنابراین برای مقایسه دقت یا شرایط انجام، صرفاً نام OB یا FOBT کافی نیست و باید مشخص شود آزمایش با چه روشی انجام می‌شود. نتیجه مثبت نیز به معنی ابتلا به سرطان نیست و باید علت خونریزی با بررسی‌های مناسب مشخص شود.
اگر برای انجام آزمایش خون مخفی در مدفوع نیاز به راهنمایی درباره نوع تست، نحوه تهیه نمونه یا شرایط تحویل آن دارید، آزمایشگاه دکتر ویشکائی می‌تواند اطلاعات لازم را پیش از نمونه‌گیری در اختیار شما قرار دهد. دقت در فرایند آزمایش، تجهیزات مناسب، رعایت اصول کنترل کیفیت و توجه به شرایط نمونه، بخش مهمی از ارائه یک نتیجه قابل اعتماد است.
خدمات کلیک کنیدسوالات متداول
آیا تست OB و FOBT یکی هستند؟
از نظر هدف کلی می‌توانند مشابه باشند و هر دو به بررسی خون مخفی در مدفوع مربوط شوند، اما OB یک اصطلاح عمومی‌تر است و FOBT می‌تواند به روش‌های مختلف آزمایش اشاره کند.
آیا FOBT همان FIT است؟
FIT یکی از انواع آزمایش‌های خون مخفی در مدفوع و در واقع نوعی FOBT است؛ اما همه FOBTها FIT نیستند.
آیا نتیجه مثبت FOBT یعنی سرطان روده دارم؟
خیر. خون مخفی در مدفوع علل مختلفی دارد و نتیجه مثبت به‌تنهایی علت خونریزی را مشخص نمی‌کند. ممکن است پزشک برای یافتن علت، بررسی تکمیلی مانند کولونوسکوپی درخواست کند.
آیا برای آزمایش خون مخفی در مدفوع باید ناشتا باشم؟
خیر، ناشتایی معمولاً مطرح نیست؛ اما اگر روش gFOBT باشد، ممکن است محدودیت‌های غذایی یا دارویی خاصی وجود داشته باشد. دستورالعمل آزمایشگاه و نوع کیت را ملاک قرار دهید.
